Czy dyplom jeszcze się opłaca? Sprawdziliśmy dane ELA

Zacznijmy od kosztu, bo to on napędza tezę „studia się nie opłacają”. W Polsce studia stacjonarne na uczelniach publicznych są dla obywateli Polski i Unii Europejskiej bezpłatne. To nie promocja ani wyjątek, tylko zasada zapisana w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Za większość kierunków, które analizujemy, na studiach dziennych po prostu się nie płaci.

Płaci się przede wszystkim za studia niestacjonarne, czyli zaoczne i wieczorowe, oraz za studia na uczelniach prywatnych. Ile dokładnie, pokazujemy niżej wprost z danych o czesnym dla kierunków z naszego zestawienia. Warto to widzieć jako wybór trybu i uczelni, a nie jako nieuchronny koszt samego dyplomu.

Realny koszt studiów dziennych to więc głównie czas i utracone zarobki. Studia pierwszego stopnia trwają zwykle trzy lata, jednolite magisterskie, takie jak medycyna czy prawo, od pięciu do sześciu. To właśnie te lata, a nie czesne, są ceną, którą porównuje się z tym, co dyplom potem zwraca. Dlatego pytanie o opłacalność jest w gruncie rzeczy pytaniem o konkretny kierunek.

W naszym zestawieniu, tam gdzie za studia się płaci (studia niestacjonarne albo uczelnie prywatne), roczne czesne wynosi od 6000 do 69 500 zł/rok. Studia stacjonarne na uczelniach publicznych pozostają bezpłatne.

„Czy studia się opłacają” brzmi jak pytanie o dyplom w ogóle, ale dane nie odpowiadają na nie w ten sposób. ELA nie zestawia absolwentów z osobami, które nie poszły na studia, więc nie policzy „premii za dyplom” w oderwaniu od kierunku. Mierzy co innego i bardziej konkretnego: ile realnie zarabiają absolwenci danego kierunku na danej uczelni.

A z tej perspektywy najmocniej widać jedno. Różnica w zarobkach między kierunkami jest w naszym zestawieniu wielokrotnie większa niż intuicyjny spór „studia albo brak studiów”. Dwie osoby z dyplomem tej samej uczelni, ale z różnych kierunków, mogą zarabiać zupełnie inne pieniądze. Dlatego wybór kierunku niesie więcej informacji o przyszłych zarobkach niż sama decyzja o pójściu na studia.

To nie znaczy, że liczą się tylko pieniądze. Znaczy tylko, że jeśli pytasz o opłacalność, to właściwym poziomem odpowiedzi jest kierunek, a nie „studia” jako całość. I że warto tę odpowiedź oprzeć na danych o absolwentach, a nie na obiegowej opinii o jednym czy drugim kierunku.

Dla osoby, która wybiera, wynika z tego prosty wniosek. Skoro dyplom studiów dziennych jest zwykle bezpłatny, to główną walutą, którą płacisz, jest czas, a najważniejszą dźwignią zwrotu jest wybór kierunku. Dlatego zamiast pytać, czy w ogóle iść na studia, warto porównać konkretne kierunki: ich zarobki, perspektywę wobec AI i to, na które masz realne szanse z Twoimi wynikami.

Zarobki to nie wszystko, co składa się na opłacalność. Osobno przygotowaliśmy analizę, które kierunki są bardziej, a które mniej odporne na automatyzację, bo wysoka mediana dziś nie zawsze oznacza spokojny start jutro. Najlepiej czytać te dwie rzeczy razem, a potem sprawdzić dopasowanie do siebie w narzędziu.

Zobacz też: które kierunki są odporne na AI, a które zagrożone.